Արտաշատ (Արտաշեսի ուրախություն)

Արտաշատի հնավայր

Արտաշատը (Արտաքսատա) կառուցվել է Արտաշեսյան դինաստիայի հիմնադիր Արտաշես Ա-ի կողմից` Ք. ա. 189-188 թթ., Արարատյան դաշտում, գեղատեսիլ Արարատի դիմաց, Արաքս ու Մեծամոր գետերի հին հուների միախառնման վայրում, Խոր վիրապի 12 մեծ ու փոքր բլուրների վրա։ Պեղումները վկայում են, որ այստեղ եղել է վաղ երկրագործական շրջանի մեծ բնակավայր և ուրարտական քաղաք։ Արտաշատը կառուցվել է մինչ օրս գիտությանն անհայտ այդ քաղաքի տեղում։ Ըստ Պլուտարքոսի և Ստրաբոնի` Արտաշատի տեղն ընտրել և նախագծել է Կարթագենի նշանավոր զորավար Հաննիբալը, ով Մագնեսիայի ճակատամարտում (Ք. ա. 190 թ.) Անտիոքոս Մեծի պարտությունից հետո ապաստանել էր Արտաշես Ա-ի արքունիքում և վերջինիս խորհրդականն էր։

«… Պատմում են, թե կարթագենացի Հաննիբալն այն բանից հետո, երբ Անտիոքոսը հռոմեացիների հետ մղվող պատերազմը վերջնականապես տանուլ տվեց, գնաց Արտաշես Արմենի արքունիքը, որին բազում պիտանի խորհուրդներ ու հրահանգներ տվեց։ Բացի այդ, նկատելով չօգտագործված ու լքված, սակայն բացառիկ հարմարագույն և ակնահաճո մի վայր, նա այդ տեղում ուրվագծելով քաղաքի հատակագիծը` կանչեց Արտաշեսին և ցույց տալով նրան այդ վայրը` համոզեց քաղաք կառուցել այստեղ։ Թագավորն ուրախությամբ համաձայնվեց և խնդրեց Հաննիբալին, որ նա անձամբ իր վրա վերցնի շինարարական աշխատանքների վերակացությունը։ Կառուցվեց մեծ և շատ գեղեցիկ մի քաղաք, որին թագավորը տվեց իր անունը և այն հռչակեց Հայաստանի քաղաքամայր»։ (Պլուտարքոս, Լուկուլլոս, XXXI)։
Մովսես Խորենացին քաղաքի կառուցումը բացառապես վերագրում է Արտաշեսին։
«Արտաշեսը գնում է այն տեղը, որտեղ Արաքսը և Մեծամորը խառնվում են, և այնտեղ բլուրը հավանելով, քաղաք է շինում և իր անունով կոչում է Արտաշատ։ Արաքսն էլ օգնում է նրան անտառի փայտով։ Ուստի, առանց դժվարության և արագ շինելով` այնտեղ մեհյան է կանգնեցնում և Բագարանից այնտեղ է փոխադրում Արտեմիսի արձանը և բոլոր հայրենական կուռքերը։ Բայց Ապոլլոնի արձանը կանգնեցնում է քաղաքից դուրս ճանապարհի մոտ» (իբրև առևտրի աստված Հերմես)։
Այն ժամանակ, երբ Արտավազդ Բ Հայոց թագավորը ժառանգեց գահն իր հորից` Տիգրան Մեծից /Ք. ա. 53 թ./, հելլենիստական մշակույթը, հատկապես թատրոնը, հասել էր նոր վերելքի։ Արտավազդին համարում էին արվեստների գիտակ` ով հունական ողբերգություններ էր գրում։ Հայաստանի պատմության ամենանշանավոր անցքերից մեկը տեղի է ունեցել նրա տիրակալության օրոք։ Էվրիպիդեսի «Բաքոսուհիներ» ողբերգության ներկայացմանը, երբ բեմադրությունը հասել էր իր բարձրակետին, հայտարարվում է հայկական բանակի կողմից հռոմեական լեգեոնների կրած պարտության մասին և բեմ է բերվում պարտություն կրած Կրասոս զորավարի աջ ձեռքը։
Մոտ 600 տարի Արտաշատը եղել է Մեծ Հայքի գլխավոր մայրաքաղաքը` «Ոստան հայոցը», Արտաշեսյանների և Արշակունիների նստավայրը։
58 թ. Արտաշատը գրավեց, իսկ 59 թ. ավերեց ու հրդեհեց հռոմեացի զորավար Գնեոս Դոմետիոս Կորբուլոնը։ 63 թ. Հռանդեայում հայ-պարթևական զորքերից հռոմեացիների կրած ծանր պարտությունից հետո, Ներոն կայսերը համաձայնվեց, որ հայկական գահը զբաղեցնի պարթևների արքայի եղբայր Տրդատը` պայմանով, որ նա թագը ստանալու էր Հռոմից։ Արշակունյաց դինաստիայի հիմնադիր Տրդատ Ա-ն (63-88 թթ.) 66 թ. Հռոմից վերադառնալուց հետո վերականգնեց Արտաշատը։ Տրայանոս կայսրը 114 թ. ներխուժեց Հայաստան և գրավեց Արտաշատը։ Քաղաքն ավերվել է նաև 163 թ.` երբ Հռոմի դեմ ապստամբած Հայաստանը նվաճվեց Ստատիոս Պրիսկոսի կողմից։
Արտաշատը շարունակեց մնալ երկրի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային գլխավոր կենտրոնը` մինչև Շապուհ 2-րդի կողմից քաղաքի ավերումը և բնակչության գերեվարումը (364-369թթ.)։
Տեքստը խմբագրված է ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Հին հնագիտության բաժնի վարիչ Ժորես Խաչատրյանի կողմից։

Աղբյուրը՝ http://sis-blog.info/eco-tour/?p=92

 

Реклама
Categories: Ճամփորդություններ, Ընթերցարան | Оставьте комментарий

Навигация по записям

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s

Блог на WordPress.com.

MSKH Հայրենագիտական ակումբ

... Ծիպուկ-ծիպուկ ուսումնասիրենք, ճանաչենք և պահպանենք մեր հայրենի ամեն մի փոքրիկ անկյուն....

%d такие блоггеры, как: